Trà Phổ Nhĩ là gì? Những điều người mới bắt đầu cần biết

Nhắc đến trà Phổ Nhĩ, hầu như ai cũng không còn xa lạ. Nhiều gia đình vẫn lưu giữ vài bánh trà để thưởng thức hoặc làm quà tặng. Vị đắng ban đầu rồi ngọt hậu của Phổ Nhĩ thường được ví như hành trình của cuộc sống. Càng trải qua thời gian, trà càng chuyển hóa và mang đến hương vị sâu lắng hơn.

Vậy trà Phổ Nhĩ là gì? Vì sao loại trà này có thể lưu trữ hàng chục năm và ngày càng được giới yêu trà đánh giá cao? Trong bài viết này, hãy cùng tìm hiểu từ nguồn gốc, lịch sử, cách phân loại đến quy trình chế biến và bảo quản để hiểu rõ hơn về dòng trà nổi tiếng của Vân Nam.

Trà Phổ Nhĩ là gì?

Theo quy định về chỉ dẫn địa lý của tỉnh Vân Nam, trà Phổ Nhĩ là loại trà được sản xuất trong khu vực bảo hộ. Nguyên liệu là trà thô phơi nắng từ giống trà lá lớn Vân Nam. Loại trà này được chế biến theo quy trình đặc thù, tạo nên hương vị và khả năng lưu trữ khác biệt.

Nguồn nguyên liệu được thu hái tại 11 châu, thành phố và 639 xã, thị trấn của tỉnh Vân Nam. Sau khi thu hoạch, trà được làm sạch bằng phương pháp tuyển gió và khử bụi tĩnh điện. Thành phẩm gồm hai dạng chính là trà rời và các loại trà ép.

Trà Phổ Nhĩ được chia thành hai dòng chính:

• Phổ Nhĩ sống.
• Phổ Nhĩ chín.

Đến năm 1973, Nhà máy trà Côn Minh nghiên cứu thành công kỹ thuật lên men ướt bằng phương pháp ủ đống (渥堆). Từ đó, trà Phổ Nhĩ chín chính thức ra đời. Trước thời điểm này, toàn bộ trà Phổ Nhĩ đều là trà sống.

Lịch sử của trà Phổ Nhĩ

Nguồn gốc cây trà

Tại lưu vực sông Lan Thương (Mekong) ở Vân Nam, các nhà khoa học đã phát hiện hóa thạch Mộc Lan lá rộng có niên đại khoảng 35,4 triệu năm, được xem là bằng chứng về tổ tiên của cây trà ngày nay.

Hiện nay vẫn còn nhiều cây trà cổ nổi tiếng như:

• Cây trà “Cẩm Tú Trà Vương” tại Phượng Khánh, khoảng 3.200 năm tuổi.
• Cây trà “Thiên Gia Trại Trà Vương” tại Trấn Nguyên, khoảng 2.700 năm tuổi.

Dân tộc đầu tiên trồng trà

Người được cho là thuần hóa cây trà sớm nhất ở Vân Nam là tổ tiên của dân tộc Bố Lãng. Trong sách Hoa Dương Quốc Chí có ghi rằng khi Chu Vũ Vương phạt Trụ Vương, các bộ tộc Tây Nam đã tiến cống trà, chứng tỏ trà đã được sử dụng từ rất sớm.

Thời nhà Đường

Tài liệu cổ ghi chép sớm nhất về vùng sản xuất trà Phổ Nhĩ là Man Thư của Phàn Xước.

Trong quyển 7 có đoạn:

“Trà xuất từ các ngọn núi thuộc địa giới thành Ngân Sinh.”

Theo nhiều nhà nghiên cứu, loại trà này chính là giống trà lá lớn Vân Nam. Điều đó cho thấy cách đây hơn 1.100 năm, khu vực Tư Phổ thuộc nước Nam Chiếu đã nổi tiếng với nghề trồng trà.

Thời nhà Tống

Nước Đại Lý thành lập Trà Mã Ty, cơ quan phụ trách hoạt động giao thương trà và ngựa.

Thời nhà Nguyên

Triều đình quản lý sáu đại trà sơn cổ và lập cơ quan Miễn Ninh Sảnh để quản lý toàn bộ vùng trà.

Thời nhà Minh

Tên gọi “Phổ Nhĩ trà” chính thức được xác lập và kỹ thuật ép trà thành bánh cũng dần hoàn thiện.

Mã số trà Phổ Nhĩ là gì?

Muốn hiểu mã số trà Phổ Nhĩ, trước tiên cần biết bốn nhà máy trà quốc doanh lớn của Vân Nam:

• Năm 1939: Nhà máy trà Côn Minh.
• Năm 1940: Nhà máy trà Mãnh Hải.
• Năm 1941: Nhà máy trà Hạ Quan.
• Năm 1975: Nhà máy trà Phổ Nhĩ.

Đến năm 1976, để phục vụ xuất khẩu, Tổng Công ty Trà Vân Nam thống nhất hệ thống mã số trà (唛号).

Đối với trà bánh, mã số gồm 4 chữ số:

• Hai số đầu: năm đầu tiên sáng chế công thức.
• Số thứ ba: cấp độ nguyên liệu.
• Số cuối: mã nhà máy.

Ví dụ:

• 1: Nhà máy Côn Minh.
• 2: Nhà máy Mãnh Hải.
• 3: Nhà máy Hạ Quan.
• 4: Nhà máy Phổ Nhĩ.

Đối với trà rời, mã số gồm 5 chữ số, trong đó số thứ ba và thứ tư biểu thị cấp độ nguyên liệu.

Thất Tử Bính là gì?

Trà bánh Phổ Nhĩ còn được gọi là Thất Tử Bính – tên gọi truyền thống dành cho trà bánh. Một bánh trà tiêu chuẩn nặng 357 g, có đường kính khoảng 20 cm, phần viền dày khoảng 1 cm và phần giữa dày khoảng 2,5 cm. Cứ 7 bánh sẽ được xếp thành một ống (một tống) và bọc bằng lá tre tự nhiên.

Lá tre không chỉ mang ý nghĩa truyền thống mà còn rất phù hợp để bảo quản trà. Chất liệu này thông thoáng, hạn chế hơi ẩm và giảm hấp thụ mùi lạ. Nhờ đó, trà có điều kiện chuyển hóa tự nhiên trong thời gian dài.

Nguồn gốc của quy cách này bắt đầu từ thời con đường Trà Mã cổ đạo.

• Một bánh nặng khoảng 7 lạng.
• Một ống khoảng 2,5 kg.
• Mười hai ống thành một kiện khoảng 30 kg.
• Hai kiện vừa đúng sức chở khoảng 60 kg của một con ngựa.

Nhờ đó việc vận chuyển và tính toán hàng hóa trở nên thuận tiện hơn.

Ngoài ra, số 7 trong văn hóa truyền thống còn tượng trưng cho nhiều con cháu và nhiều phúc lành. Vì vậy, Thất Tử Bính mang ý nghĩa tốt đẹp về đa tử, đa điền, đa phúc, đa thọ, đa hỷ, đa lộc và đa tài – tượng trưng cho cuộc sống đủ đầy, hạnh phúc và thịnh vượng.

Phân loại trà Phổ Nhĩ

Trà Phổ Nhĩ có nhiều cách phân loại khác nhau, dựa trên hình dạng, quy trình chế biến, tuổi của cây trà và phương pháp bảo quản. Mỗi cách phân loại đều phản ánh những đặc điểm riêng về hương vị, giá trị cũng như tiềm năng chuyển hóa của trà.

Phân loại theo hình dạng

Sau khi chế biến, trà Phổ Nhĩ có thể được giữ ở dạng trà rời hoặc ép thành nhiều hình thức khác nhau để thuận tiện cho việc vận chuyển, bảo quản và lưu trữ lâu năm. Những hình dạng phổ biến gồm:

• Trà rời (Tản trà): Không ép thành khuôn, thích hợp để sử dụng ngay hoặc làm nguyên liệu cho các dòng trà ép.
• Trà bánh (Bính trà): Dạng phổ biến nhất, thường có khối lượng 357 g.
• Trà Tuo (Đà trà): Có hình dáng giống chiếc tổ chim hoặc bát úp.
• Trà gạch: Được ép thành hình chữ nhật hoặc hình vuông, dễ đóng gói và vận chuyển.
• Kim Qua Cống Trà: Ép theo hình quả bí vàng, trước đây thường dùng để tiến vua hoặc làm lễ phẩm.
• Long Châu: Mỗi viên được vo tròn thành từng phần trà nhỏ, tiện cho một lần pha.
• Trà vuông mini: Ép thành những miếng vuông nhỏ, phù hợp với nhu cầu sử dụng hằng ngày.

Xem thêm: Bạn từng gặp bao nhiêu hình dạng của trà Phổ Nhĩ?

Phân loại theo quy trình chế biến

Dựa trên kỹ thuật sản xuất, trà Phổ Nhĩ được chia thành hai dòng chính là Phổ Nhĩ sống và Phổ Nhĩ chín.

• Phổ Nhĩ sống được chế biến theo quy trình truyền thống: thu hái → làm héo → diệt men → vò → phơi nắng. Sau khi hoàn thành, trà tiếp tục chuyển hóa tự nhiên trong quá trình lưu trữ, hương vị sẽ thay đổi theo thời gian.
• Phổ Nhĩ chín có thêm công đoạn ủ đống lên men (渥堆) sau khi phơi nắng. Quy trình gồm: thu hái → làm héo → diệt men → vò → phơi nắng → làm ẩm → ủ đống và đảo trà nhiều lần → ra đống → tách trà → sấy khô. Nhờ quá trình lên men có kiểm soát, trà chín sở hữu hương vị trầm ấm, mềm mại và có thể thưởng thức ngay mà không cần chờ chuyển hóa nhiều năm.

Phân loại theo tuổi cây trà

Tuổi của cây trà là một trong những yếu tố quan trọng quyết định chất lượng nguyên liệu và giá trị của trà Phổ Nhĩ.

• Tiểu thụ: Cây trà dưới 30 năm tuổi.
• Đại thụ: Cây trà từ 30 đến 100 năm tuổi.
• Cổ thụ: Cây trà từ 100 năm tuổi trở lên.
• Đơn châu: Trà được thu hái từ một cây trà riêng lẻ, thường có tuổi đời khoảng 300 năm hoặc lâu hơn.

Tại những vùng trà nổi tiếng của Vân Nam, nguyên liệu từ cây trà càng lâu năm càng được đánh giá cao nhờ bộ rễ ăn sâu, hấp thụ khoáng chất phong phú và tạo nên hương vị đậm đà, nhiều tầng lớp cùng khả năng lưu trữ vượt trội.

Phân loại theo phương pháp lưu kho

Điều kiện bảo quản ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ chuyển hóa của trà Phổ Nhĩ. Hai phương pháp phổ biến hiện nay là kho khô và kho ẩm.

Kho khô có độ ẩm thấp, thông thoáng và nhiệt độ ổn định. Trà chuyển hóa chậm nhưng giữ được hương thơm trong trẻo và cấu trúc hương vị rõ ràng. Kho Côn Minh là đại diện tiêu biểu cho phương pháp này.

Kho ẩm có độ ẩm và nhiệt độ cao hơn nhằm thúc đẩy quá trình chuyển hóa. Phương pháp này từng phổ biến tại Quảng Đông và một số vùng khí hậu nóng ẩm. Tuy nhiên, nếu kiểm soát không tốt, trà dễ xuất hiện mùi kho và chất lượng có thể giảm.

Xem thêm: Mua trà Phổ Nhĩ ở đâu uy tín tại TP.HCM?

Kết luận

Qua những nội dung trên, bạn đã có câu trả lời đầy đủ cho câu hỏi “trà Phổ Nhĩ là gì” cũng như hiểu thêm về lịch sử, cách phân loại và đặc điểm của dòng trà này. Nắm rõ những kiến thức cơ bản sẽ giúp bạn lựa chọn, bảo quản và thưởng thức trà Phổ Nhĩ đúng cách, từ đó cảm nhận trọn vẹn giá trị của từng bánh trà theo thời gian.

By TSTN