Cao Ca
Sinh ra tại Nghi Hưng, Giang Tô – cái nôi của nghệ thuật tử sa, Cao Ca lớn lên giữa mùi đất ẩm và hơi lửa lò nung. Từ nhỏ, ông đã quen với sắc nâu trầm của khoáng thạch. Ông quen cả tiếng đất va vào nhau khô và đục. Những mạch khoáng ngàn năm không chỉ là tài nguyên của vùng đất ấy. Chúng còn trở thành ký ức nuôi dưỡng ông trưởng thành.
Với Cao Ca, tử sa không đơn thuần là vật liệu để tạo tác. Mỗi loại đất có cấu trúc riêng, sắc độ riêng và phản ứng khác nhau trước nhiệt độ. Thời gian cũng để lại dấu ấn khác biệt trên từng thớ đất. Hiểu đất không thể bằng cái nhìn thoáng qua. Đó là hành trình quan sát, thử nghiệm và tích lũy bền bỉ.
Nền tảng học thuật và thực địa khoáng liệu
Những năm theo học bậc thầy nghiên cứu khoáng liệu Chu Trạch Vĩ đã đặt nền tảng học thuật vững chắc cho ông. Ông không chỉ học lý thuyết về thành phần khoáng, mà còn trực tiếp đi thực địa tại Hoàng Long Sơn, tự tay khảo sát từng tầng mạch, phân tích đặc tính, thử nghiệm độ co ngót và biến đổi màu sắc trong lửa. Đó là quãng thời gian ông học cách nhận diện “tính khí” của từng loại đất.
Sau này, ông bước vào giai đoạn rèn luyện chế tác dưới sự chỉ dẫn của nghệ nhân Trương Dần. Cao Ca dành trọn mười năm để mài giũa kỹ thuật tạo hình. Nhưng với ông, kỹ thuật không phải là đích đến. Nó là phương tiện để diễn đạt đúng bản chất của khoáng liệuMột dáng ấm chỉ thực sự thuyết phục khi phù hợp với cấu trúc và độ hạt của đất. Nếu lệch đi, hình khối sẽ mất cân bằng.
“Thượng Sa” – Con đường được định hình
Gần một thập kỷ chuyên tâm giúp ông xác lập rõ con đường riêng. “Thượng Sa” ra đời như kết quả tự nhiên của quá trình tích lũy ấy. Không phô trương, không ồn ào. Chỉ khi quan niệm về vật liệu và thẩm mỹ đủ chín, hệ nguyên tắc làm nghề mới dần hình thành.
Trong sáng tác, ông luôn bắt đầu từ đất. Có những giai đoạn, ông dành nhiều năm chỉ để nghiên cứu một loại khoáng duy nhất – nghiền, thử, nung, điều chỉnh rồi lại ghi chép.Ông quan sát sắc độ thay đổi theo từng mức nhiệt. Ông lắng nghe âm thanh của thân ấm khi ra lò. Ông cảm nhận độ mở của bề mặt khi gặp nước trà đầu tiên.
Với ông, mỗi loại đất có một nhịp điệu riêng. Có loại trầm và dày. Có loại thanh và sắc. Có loại mềm mịn, cũng có loại thô ráp đầy nội lực. Nếu không hiểu rõ, hình dáng sẽ trở nên gượng ép. Khi thấu hiểu, đất tự tìm được hình thức phù hợp.
Cao Ca đặc biệt theo đuổi đất đơn khoáng. Ông không vội pha phối để tạo hiệu ứng màu sắc tức thì, mà kiên nhẫn khai thác chiều sâu thuần nhất của từng nguồn nguyên liệu. Việc chọn đất vì thế trở thành bước khởi đầu quan trọng nhất. Từng khối khoáng được phân loại thủ công, từng mẻ luyện đất được theo dõi sát sao. Ông chấp nhận quy trình chậm và tốn công hơn để giữ được độ ổn định và tính nguyên bản của vật liệu.
Phong cách trầm ổn và chuẩn xác
Phong cách của Cao Ca vì thế cũng mang sự điềm tĩnh tương tự. Ấm của ông không phô trương, không cầu kỳ quá mức. Sự tinh tế nằm ở tỷ lệ chính xác giữa thân, vòi, quai và nắp; ở cảm giác cầm nắm vừa tay; ở dòng nước rót ra gọn và liền mạch. Những chi tiết ấy không gây ấn tượng tức thì, nhưng càng sử dụng lâu, người ta càng nhận ra sự cân nhắc kỹ lưỡng ẩn phía sau.
Với ông, làm ấm là một quá trình rèn luyện kéo dài cả đời. Đất cần thời gian để lắng và ổn định; người thợ cũng cần thời gian để tích lũy trải nghiệm. Ông chọn con đường chậm rãi – chậm để hiểu rõ vật liệu mình đang làm việc cùng, chậm để mỗi sản phẩm khi hoàn thành đều mang sự chín chắn thay vì bốc đồng.
Qua nhiều năm, điều đọng lại trong tác phẩm của Cao Ca không phải sự phô diễn. Đó là sự chắc chắn và trầm ổn. Người am hiểu tử sa có thể nhận ra nền tảng nghiên cứu nghiêm túc trong từng chi tiết. Họ cũng thấy được sự tôn trọng vật liệu và một tinh thần bền bỉ giữa thời đại ưa tốc độ.
