Uống trà mùa xuân – “Hơn cả một thang thuốc bổ” cho sức khỏe

Người xưa có câu: “Xuân uống trà, hơn cả phương thuốc hay”. Uống trà không chỉ là thói quen tao nhã mà còn mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe và tinh thần. Dân gian cũng từng nói: “Một ngày không trà thì người uể oải, ba ngày không trà thì sinh bệnh”.

Mùa xuân là thời điểm giao mùa, vạn vật sinh sôi, khí trời chuyển động không ngừng. Cơ thể con người cũng bước vào giai đoạn điều chỉnh, tái tạo và thích nghi. Chính trong nhịp chuyển mình ấy, trà phát huy giá trị rõ rệt nhất.

Vì sao lại nói uống trà vào mùa xuân lại quý?

Mùa xuân, khí gan của con người dễ vượng quá mức, có thể gây ảnh hưởng xấu đến tỳ vị. Đây cũng là mùa dương khí sinh phát. Vi khuẩn và vi sinh vật hoạt động mạnh hơn, khiến bệnh tật dễ bùng phát. Vì vậy, dưỡng sinh và bảo vệ sức khỏe vào mùa xuân đặc biệt quan trọng.

Trà có tác dụng hỗ trợ tiêu hóa, làm sạch đường ruột, giải độc. Uống trà điều độ vào mùa xuân giúp làm ấm dạ dày, thanh lọc cơ thể và nuôi dưỡng gan.

Trong sách Bản Thảo Cương Mục có ghi chép về trà như sau:

“Trà (茗) là trà đắng, vị đắng, tính hơi lạnh, không độc, chủ trị mụn nhọt, lợi tiểu, tiêu đờm, trị khát do nhiệt, khiến con người ít buồn ngủ. Trà đắng giúp điều hòa khí, tiêu thức ăn tồn đọng…”

Ở đây, trà được mô tả về tính vị là “vị đắng, tính hơi hàn”. Trong Đông y, tính vị thường được gọi là “tứ khí ngũ vị”:

• Tứ khí: hàn, lương, ôn, nhiệt
• Ngũ vị: cay, ngọt, chua, đắng, mặn

Tính vị này có mối liên hệ mật thiết với công dụng và tác dụng điều trị của dược liệu.

Theo lý luận Đông y, vị ngọt có tác dụng bổ, còn vị đắng có tác dụng tả. Vì vậy, trà vừa có tác dụng bổ dưỡng, vừa có khả năng thanh tả. Từ đó, mới có câu nói: “Trà là thuốc của trăm bệnh.”

Trong nhiều thư tịch cổ của Trung Quốc có ghi chép về công dụng của các loại trà như hồng trà, trà Phổ Nhĩ, thậm chí cho rằng “cao trà Phổ Nhĩ có thể chữa bách bệnh”.

Lợi ích nổi bật của việc uống trà vào mùa xuân

1. Dưỡng gan

Mùa xuân là thời kỳ gan vượng khí, gan hoạt động mạnh nhất nhưng cũng dễ sinh gan hỏa. Gan liên quan mật thiết đến cảm xúc, nếu không được điều dưỡng tốt sẽ dễ gây cáu gắt, nóng nảy, khô miệng, đắng miệng, đỏ mắt, đau đầu, chóng mặt,…

Uống trà đúng cách vào mùa xuân giúp:

• Thanh gan, làm mát gan
• Sơ can, giải uất
• Bảo vệ và điều hòa chức năng gan

2. Giảm buồn ngủ, mệt mỏi

Thời tiết ấm dần khiến cơ thể dễ rơi vào trạng thái “xuân khốn” – buồn ngủ, uể oải, thiếu tập trung. Dù ngủ đủ giấc nhưng vẫn cảm thấy mệt mỏi, không có tinh thần.

Uống trà đều đặn giúp:

• Kích thích tinh thần, tăng sự tỉnh táo
• Giảm cảm giác mệt mỏi, buồn ngủ
• Mang lại cảm giác sảng khoái, minh mẫn

Đặc biệt, trà xuân có hương vị tươi mát, hậu ngọt rõ, giúp sinh tân dịch, rất thích hợp để thưởng thức vào thời điểm này.

3. Trừ hàn

Sau cả mùa đông dài, cơ thể dễ tích tụ hàn khí và thấp khí. Mùa xuân là thời điểm lý tưởng để loại bỏ những yếu tố này.

Các loại trà như Phổ Nhĩ chín hoặc trà sống lâu năm giúp:

• Xua tan hàn khí trong cơ thể
• Giảm ẩm thấp
• Thúc đẩy dương khí sinh trưởng, tăng sức đề kháng

4. Giảm nóng trong

Mùa xuân nhiều gió, đặc biệt ở miền Bắc, hiện tượng nóng trong diễn ra rõ rệt. Cơ thể tăng cường trao đổi chất, nước dễ bị thất thoát, dẫn đến khô miệng, khô họng, sưng lợi, khô mắt, chóng mặt, ù tai hay còn gọi là “nóng trong”.

Uống trà giúp:

• Sinh tân dịch, làm ẩm cổ họng
• Tư âm, nhuận táo
• Cân bằng cơ thể trong thời tiết hanh khô

5. Kháng viêm, diệt khuẩn và tăng đề kháng

Thời tiết ẩm ướt, thay đổi thất thường vào mùa xuân khiến cúm, viêm nhiễm dễ bùng phát. Polyphenol trong trà có khả năng ức chế và tiêu diệt vi khuẩn, virus, hỗ trợ kháng viêm và cải thiện hệ tiêu hóa.

Nhiều nghiên cứu và ứng dụng y học cho thấy trà được sử dụng hỗ trợ điều trị:

• Tiêu chảy, kiết lỵ
• Lỵ amip
• Cúm và các bệnh viêm nhiễm đường ruột

Mùa xuân nên uống loại trà nào?

1. Bạch Mẫu Đơn

Bạch Mẫu Đơn được đặt tên theo dáng búp trà e ấp như nụ hoa vừa hé, nhưng điều làm người ta nhớ đến nhiều nhất lại chính là hương hoa dịu dàng, phong phú. Trà gồm một búp kèm một đến hai lá non, khi pha đúng cách, hương thơm lan tỏa nhẹ nhàng, tựa như đang thong thả dạo bước giữa khu vườn xuân ngập tràn hoa lá, rất hợp với không khí trong trẻo của tiết trời đầu năm.

Nước trà Bạch Mẫu Đơn trong, vị thanh, hậu ngọt rõ. Uống vài tách, đầu lưỡi dần sinh tân dịch, khoang miệng trở nên mát lành, dễ chịu, mang lại cảm giác được nuôi dưỡng từ từ, không vội vã. Trà xuân niên vụ mới lại càng tươi tắn, vị thanh mát rõ ràng, giúp xua đi sự nặng nề thường gặp trong những ngày giao mùa.

Nhiều người thắc mắc: “Liệu Bạch Hào Ngân Châm hay Thọ Mi có phù hợp uống vào mùa xuân hay không?” Câu trả lời là hoàn toàn có thể. Tuy nhiên, xét trên tổng thể, Bạch Mẫu Đơn vẫn là lựa chọn cân bằng hơn cả: hương vị hài hòa, dễ uống, không quá nhẹ cũng không quá đậm, rất thích hợp để thưởng trà thường nhật trong những ngày xuân dịu dàng.

2. Lão Bạch Trà

Ngoài Bạch trà mới, Bạch trà có niên đại cũng rất phù hợp với giai đoạn hiện tại. Gần đây, thời tiết thất thường, sáng tối còn lạnh, trưa lại ấm, cơ thể rất dễ mệt mỏi, khô họng, khụt khịt hay cảm lạnh nhẹ. Trong những ngày như thế, một ấm lão bạch trà mang lại cảm giác dễ chịu và an tâm hơn hẳn.

Trong giới trà có câu: “Một năm là trà – ba năm là thuốc – bảy năm là bảo vật”, để nói về sự chuyển hóa theo thời gian của trà trắng. Khi đủ năm tháng, hương vị trở nên trầm lắng hơn, nước trà dịu lại, mềm và sâu, không còn nét tươi non mà thay bằng sự ấm áp, bền bỉ.

Không cần thần thánh hóa, nhưng lão bạch trà cho cảm giác ôn nhuận, ngọt hậu, uống vào thấy cổ họng dễ chịu, cơ thể thư thái hơn. Trà hợp uống quanh năm, đặc biệt là những buổi tối xuân se lạnh, khi nấu lên một ấm trà, hương trầm nhẹ lan tỏa, vừa đủ để sưởi ấm thân thể, vừa đủ để làm dịu lòng người.

Lưu ý nhỏ: hãy chọn lão bạch trà có niên đại rõ ràng, đáng tin cậy. Với trà làm giả “cũ”, thà uống nước ấm còn hơn.

3. Hồng Trà

Sau mùa đông, có nên tiếp tục uống hồng trà không? Câu trả lời vẫn là: Có!

Hồng trà có tính ôn hòa, dịu nhẹ, gần với lão bạch trà, nên phù hợp uống quanh năm. Những ngày đầu xuân còn se lạnh, một tách hồng trà ấm với vị ngọt tự nhiên lan dần nơi đầu lưỡi, đủ để làm ấm cơ thể và khiến tâm trạng trở nên dễ chịu hơn.

Là trà đã lên men hoàn toàn, hồng trà cho nước trà mềm, tròn vị, ít kích thích, rất thân thiện với người có dạ dày yếu hoặc thể trạng suy nhược. Uống vào buổi sáng muộn hoặc đầu giờ chiều, hồng trà giúp bụng dạ êm hơn, cơ thể nhẹ nhõm, tinh thần cũng theo đó mà thư thái.

Điều thú vị ở hồng trà là càng để yên, càng dễ uống. Khi trải qua quá trình oxy hóa – khử tự nhiên theo thời gian, nước trà trở nên đậm đà, hài hòa hơn. Mỗi lần rót nước sôi, hương hoa quả chín lan tỏa trong không gian, không gắt gỏng mà ấm áp, tròn đầy, rất hợp với tiết xuân đang độ chuyển mùa.

Với những ai trước đây chưa thật sự quen hồng trà, hãy thử để trà “nghỉ” thêm một thời gian rồi uống lại. Rất có thể, bạn sẽ bất ngờ trước sự thay đổi dịu dàng mà sâu sắc của nó.

4. Trà Phổ Nhĩ

Mùa xuân không phải lúc nào cũng ấm áp. Đầu xuân, sớm tối còn se lạnh, trời khi nắng khi mưa, cả cơ thể lẫn cảm xúc đều cần một điểm tựa vững vàng. Trong những ngày như thế, một ấm trà Phổ Nhĩ luôn là lựa chọn hợp lý và dễ chịu.

Không mang nét tươi non của trà xuân mới, Phổ Nhĩ có chiều sâu của thời gian. Nước trà không vội, hương không phô trương, vị trầm lắng, hậu ngọt đến chậm mà bền. Uống Phổ Nhĩ vào mùa xuân giống như tự cho mình quyền bước chậm lại, lắng nghe nhịp chuyển mình của đất trời.

Trà Phổ Nhĩ cho cảm giác:

• Nước trà dày, êm
• Uống vào bụng thấy dễ chịu
• Sau vài ngụm, cơ thể dần ấm lên một cách tự nhiên

Chính vì thế, Phổ Nhĩ đặc biệt hợp với những ngày xuân còn vương lạnh, khi cơ thể chưa hoàn toàn rũ bỏ dấu vết của mùa đông. Một ấm Phổ Nhĩ vào buổi sáng muộn hoặc đầu giờ chiều giúp tâm trí ổn định hơn, cơ thể nhẹ nhàng, không quá kích thích mà cũng không quá thanh mát.

Vào mùa xuân, nên ưu tiên Phổ Nhĩ chín hoặc Phổ Nhĩ sống đã có độ chuyển hóa. Những loại này cho vị trà tròn, dễ uống, rất thích hợp để thưởng thức chậm rãi, nhất là khi trời mưa xuân hay không khí còn ẩm.

5. Ô long (Nham trà/ Đơn Tùng)

Nếu Phổ Nhĩ mang chiều sâu, thì Ô long trà lại mang hơi thở sống động của mùa xuân.

Mùa xuân dễ khiến con người buồn ngủ, thiếu tập trung, tâm trí lơ lửng theo tiết trời. Những lúc ấy, một ấm Nham trà hoặc Phượng Hoàng Đơn Tùng với hương cao, vị rõ ràng sẽ giúp ta nhanh chóng “tỉnh xuân”.

Ô long trà hấp dẫn ở:

• Hương thơm nổi bật, lan nhanh
• Vị trà có lực nhưng không gắt
• Hậu vị kéo dài, khiến người uống thấy sảng khoái

Nham trà có nét khoáng trầm, chắc, phù hợp khi muốn uống trà có chiều sâu nhưng vẫn tỉnh táo. Đơn Tùng lại thiên về hương hoa, hương quả, nhẹ nhàng mà rõ ràng, rất hợp với tiết xuân nhiều nắng.

Uống Ô long vào mùa xuân cho cảm giác sảng khoái, minh mẫn, thân – tâm cân bằng giữa lạnh và ấm, giữa tĩnh và động. So với mùa đông, mùa xuân nên pha Ô long nhạt hơn, uống nhanh hơn, để hương trà dẫn dắt cảm xúc một cách tự nhiên. Đây là loại trà rất thích hợp để uống vào buổi sáng hoặc đầu giờ chiều, khi làm việc, đọc sách hay trò chuyện.

Ngoài những loại trên, vẫn còn rất nhiều dòng trà phù hợp để thưởng thức vào mùa xuân như trà hoa, trà xanh tươi mát, thanh sảng,… Chỉ cần bạn yêu thích, đều có thể pha uống trong tiết xuân này.

Những điều lưu ý khi uống trà mùa xuân

Uống trà dưỡng sinh vào mùa xuân cũng cần có nguyên tắc. Xin nhắc nhở các trà hữu rằng:

Không nên uống trà mới hái quá sớm

Trà mới thu hoạch chưa đủ thời gian oxy hóa, các hợp chất như polyphenol, aldehyde,… chưa ổn định, dễ gây khó chịu đường ruột, đầy bụng, tiêu chảy,… Ngoài ra, hàm lượng caffeine và các chất kích thích trong trà mới khá cao, dễ gây “say trà” với các biểu hiện như mệt mỏi, toát mồ hôi lạnh, mất ngủ.

Đầu xuân không nên uống nhiều trà xanh

Trà xanh có tính hàn, không phù hợp uống nhiều vào đầu xuân, đặc biệt với người có thể trạng hàn. Trà xanh thích hợp hơn với người thể nhiệt, sung sức. Chỉ đến cuối xuân khi thời tiết ấm hẳn, mới nên uống trà xanh với lượng vừa phải.

Chú ý thời điểm uống trà

Uống trà vào các thời điểm khác nhau sẽ mang lại hiệu quả khác nhau. Buổi tối nên uống trà nhạt, tránh ảnh hưởng đến giấc ngủ.

Kết hợp uống trà với chế độ ăn hợp lý

Không nên uống trà ngay sau khi ăn nhiều đồ dầu mỡ. Uống trà cần có phương pháp đúng để đảm bảo lợi ích cho sức khỏe.

Kết Luận

Mùa xuân là thời điểm đẹp nhất để thưởng trà. Uống trà vào mùa xuân không chỉ là một thói quen thanh nhã, mà còn là cách để cơ thể làm mới từ bên trong, tâm trí được thả lỏng và khí sắc dần trở nên tươi tắn. Một tách trà đúng lúc giúp tâm trí thư thái, cơ thể nhẹ nhàng và khí sắc tươi tắn hơn. Hãy chọn loại trà phù hợp để đón một mùa xuân khỏe mạnh, an nhiên và tràn đầy sinh khí.

By TSTN